Jeśli kochasz uniwersum Tamriel i jednocześnie cenisz zaawansowane, „chipowe” gry od Chip Theory Games, ta pozycja była zapewne na Twoim radarze od pierwszej zapowiedzi. The Elder Scrolls: Betrayal of the Second Era (w skrócie: TES: BotSE) łączy otwartoświatową eksplorację, mocną fabułę, rozwój postaci i taktyczne potyczki na małej planszy – wszystko w znanym, luksusowym wydaniu CTG: neopren, ciężkie „pokerowe” żetony, kości i grube, trwałe komponenty. To tytuł współczesny w ambicjach i oldschoolowy w tym, ile wymaga od gracza.

Poniżej znajdziesz rozbudowany, praktyczny przegląd: jak to działa, dla kogo to jest, co w tym najlepsze, a co może przeszkadzać – wraz z porównaniami do innych gier CTG i planszowych adaptacji TES.

O czym jest ta gra i jak się w nią gra?

Temat i realia

Akcja dzieje się w Drugiej Erze, czyli w czasach znanych fanom The Elder Scrolls Online. Polityczne napięcia, rywalizujące sojusze i starożytne zagrożenia budują tło dla kampanii, która stawia na wybory, konsekwencje i nieliniową eksplorację prowincji Tamriel.

Liczba graczy i tryby

Kooperacja dla 1–4 osób z pełnym wsparciem solo. Każdy gracz prowadzi unikalną postać z własną tożsamością rasową/klasową i rozgałęzionymi ścieżkami rozwoju.

Struktura rozgrywki

1. Mapa świata i eksploracja – poruszacie się po makiecie Tamriel (neopren/segmentowe pola), odwiedzacie miasta, punkty zainteresowania, „delves” (loch/instancja), wykonujecie zadania frakcji i wątki fabularne.
2. Spotkania i narracja – księgi przygód/encounterów prowadzą przez sceny dialogowe, testy umiejętności, wybory moralne. Często odblokowują nowe wątki, nagrody, a czasem… kłopoty.
3. Taktyczne starcia – gdy dochodzi do walki, gra przenosi Was na osobną, kompaktową matę taktyczną. Walka jest szybka, kościano‑żetonowa, z inicjatywą, pozycjonowaniem i zestawem zdolności wynikających z rozwoju postaci.
4. Postęp i ekonomia – zdobywacie doświadczenie, rozwijacie linie umiejętności (walka, magia, złodziejstwo i cechowe specjalizacje), wytwarzacie/pozyskujecie ekwipunek, dołączacie do gildii i optymalizujecie build pod styl gry (skradanie, perswazja, brutalna siła, kontrola pola bitwy itp.).

Serce mechaniki – jak to „klika”?

Rozwój postaci (buildcraft)

W duchu CTG każda postać dostaje własny „silnik” – pulę kości i zdolności odblokowywanych w miarę rozwoju. Linie umiejętności nawiązują do TES (wojownik/mag/złodziej + specjalizacje gildii), dając realny wybór stylu gry. Czuć tu DNA Too Many Bones: towarzyszy temu planowanie rzutów, ryzyko i nagroda.

Testy i sprawności

Perswazja, skradanie, otwieranie zamków, alchemia – wątki TES są obecne nie tylko w tekście, ale w mechanice. Zamiast prostych „rzuć k20 i porównaj”, testy często opierają się na własnej puli kości/ikon, modyfikatorach z ekwipunku i stanów. Daje to satysfakcję z rozwoju – lepszy build to większa kontrola nad testami.

Walka taktyczna

Starcia są żwawe i czytelne – żetony przeciwników mają wyraźne, ikoniczne cechy, a inicjatywa oraz pozycjonowanie faktycznie mają znaczenie. Nie ma tu plastiku/miareczek; to skondensowana taktyka na małej macie, bardziej „szachowa” niż „figurkowa”.

Narracja i nieliniowość

Kluczowe decyzje odblokowują alternatywne ścieżki, frakcje reagują na Wasze wybory, a świat „pamięta” najważniejsze konsekwencje. To nie jest jedynie tło – w praktyce zmienia dostępne zadania, nagrody i poziom trudności w późniejszych aktach.

Ekonomia czasu

Scenariusze/kroki kampanii są długie, ale z wyraźnymi punktami zapisu i powrotu. Żetony + neopren skracają setup, jednak głębia decyzji i fabuła sprawiają, że sesje rzadko zamkną się w 90 minutach – raczej celuj w 2–3 godziny na „porządny odcinek”.

Komponenty i produkcja – ikoniczne CTG

Jakość

„Pancerne” żetony pokerowe, neoprenowe maty, customowe kości, grube karty – to wizytówka CTG. Całość prezentuje się luksusowo, a do tego jest praktyczna w częstym graniu. Brak figurek jest świadomym wyborem – tutaj pionki to żetony, a czytelność i ergonomia wygrywają z efektownością minisów.

Organizacja i ergonomia

CTG zazwyczaj dba o porządek w pudełku (tacki, woreczki, insert). Setup wciąż wymaga chwili, ale ilość „logistyki” jest mniejsza niż w wielu grach miniaturowych o podobnym rozmachu.

Oprawa

Ilustracje i ikonografia łączą estetykę TES z czytelnością stołową. Największą robotę robi dotyk – ciężar żetonów i neoprenowa mata dają poczucie „premium” już od pierwszej partii.

Krzywa wejścia i dostępność

Złożoność

To tytuł „ciężki średni/ciężki” – sporo zasad, słownictwo własne, odwołania między modułami (mapa – testy – walka – narracja – ekwipunek). Instrukcja jest obszerna, ale logiczna. Po 1–2 sesjach mechanika zaczyna „śpiewać”.

Uczenie stołu

Najlepiej działa, gdy jedna osoba poświęci wieczór na opanowanie podstaw i wprowadzi resztę przez tutorial/pierwszą misję. Solo-wprowadzenie to świetny sposób, by zrozumieć rytm gry, zanim usiądzie grupa.

Downtime

Zależy od liczby graczy i tego, jak „puzzlowo” podchodzicie do walk/testów. Przy 3–4 osobach warto wypracować skróty: wspólne czytanie spotkań na głos, deklaracje akcji z wyprzedzeniem, przypięte ściągi stanów.

Dla kogo to gra?

• Pokochasz, jeśli:
  • lubisz Chip Theory Games i satysfakcję z „silnikowego” rozwoju postaci,
  • TES to Twoje uniwersum – chcesz skradania, gildii, otwierania zamków, alchemii i moralnych wyborów,
  • cenisz kooperacyjne kampanie, które faktycznie reagują na decyzje,
  • grasz solo lub w stałej ekipie gotowej na dłuższy cykl spotkań.
• Możesz nie polubić, jeśli:
  • oczekujesz lekkiej przygodówki „na godzinę”,
  • wolisz figurki i „filmowość” nad abstrakcyjną klarowność żetonów,
  • źle znosisz losowość kości (tu jest mitigacja, ale kości to esencja),
  • cena i gabaryt „all-in” Cię odstraszają.

Porównanie z innymi tytułami

Plusy i minusy

Plusy

• świetna integracja motywów TES (skradanie, gildie, testy, „czucie świata”) z językiem mechaniki CTG,
• głęboki rozwój postaci – realne różnice w buildach i stylach,
• taktyczne starcia szybkie, czytelne i sycące,
• komponenty „na lata” i znakomita ergonomia na stole,
• nieliniowa kampania z sensownymi konsekwencjami wyborów.

Minusy

• wysoki próg wejścia i spora objętość zasad,
• długość sesji – to raczej „wieczór z grą” niż przystawka,
• losowość kości może frustrować bez akceptacji „push-your-luck”,
• cena i gabaryty – to inwestycja czasu i portfela,
• w większym składzie potencjalny downtime bez ustalonych nawyków stołowych.

Najlepsze praktyki i wskazówki dla początkujących

• Zacznij solo lub w duecie. Pierwsze 2–3 sesje potraktuj jako „kampanię szkoleniową” – szybciej złapiesz rytm testów, mapy i walki.
• Zrób ściągi. Krótkie karty stanów, typów testów i kolejności tury walki na stole zredukują wertowanie instrukcji.
• Buduj pod cel. Wybierz styl (skradanie/perswazja/walka/magia) i trzymaj się go, zamiast „po trochu ze wszystkiego” – gra wynagradza specjalizację.
• Ustal „zasady stołu”. Deklarowanie zamiarów z wyprzedzeniem, wspólne czytanie spotkań, odpowiedzialność za setup/teardown – to skraca przerwy.
• Nie bój się porażek. To kampania, a nie egzamin – czasem fabularnie ciekawiej jest przegrać test i zobaczyć alternatywną gałąź historii.

Czy TES: BotSE zastąpi Ci inne gry?

To raczej unikat w kolekcji niż „zabójca” czegokolwiek. Jeśli masz Too Many Bones, dostaniesz pokrewną satysfakcję z buildcraftu i kości, ale opakowaną w większy, bardziej otwarty świat i silniejszą warstwę narracyjno‑eksploracyjną. Jeśli grasz w Skyrim – The Adventure Game, tutaj znajdziesz więcej „mięsa” mechanicznego i taktyki kosztem prostoty i dostępności. Jeśli wolisz czysto taktyczne kampanie à la Gloomhaven, TES: BotSE dorzuca eksplorację i testy umiejętności, ale mniej „karcianki”, więcej kości i żetonów.

Werdykt

The Elder Scrolls: Betrayal of the Second Era to ambitne, cięższe planszowe RPG od Chip Theory Games, które bardzo wiernie destyluje ducha TES do języka „chipów i kości”. Zachwyca jakością wykonania, głębią rozwoju postaci i tym, jak łączy nieliniową eksplorację ze zwartymi, taktycznymi starciami. Wymaga czasu, cierpliwości i ekipy na dłużej (albo solowego zacięcia), a do tego nie jest tanie – ale jeśli te warunki spełniasz, dostajesz jedną z najciekawszych, najbardziej „namacalnych” adaptacji cyfrowego uniwersum na stół.

Podsumowanie kluczowych punktów

• CTG w Tamriel: premium komponenty, kości i żetony zamiast figurek, kooperacyjna kampania 1–4.
• Mechanicznie: rozwój postaci na liniach umiejętności TES, testy (skradanie/perswazja/lockpicking), szybka taktyka na macie.
• Plusy: klimat TES, głęboka personalizacja, świetna walka, nieliniowa narracja, jakość wykonania.
• Minusy: próg wejścia, długość sesji, kościaność, cena/gabaryt, możliwy downtime.
• Rekomendacja: mocne „tak” dla fanów TES i CTG oraz graczy solo/kampanijnych; ostrożne dla szukających lekkiej przygodówki „na szybko”.